తెలంగాణ ఉద్యమం

ఉమ్మడి ఆంధ్రప్రదేశ్ నుంచి తెలంగాణను ప్రత్యేక రాష్ట్రంగా ఏర్పాటు చేయాలని దాదాపు ఆరు దశాబ్దాల పాటు సాగిన మహోద్యమమే తెలంగాణ ఉద్యమం. 1969 తొలిదశ ఉద్యమం నుంచి 2001లో తెలంగాణ రాష్ట్ర సమితి ఆవిర్భావం, సకల జనుల సమ్మె, మిలియన్ మార్చి వంటి ఘట్టాల మీదుగా సాగిన ఈ పోరాటం 2014 జూన్ 2న తెలంగాణ రాష్ట్ర అవతరణతో ఫలించింది. నీళ్లు, నిధులు, నియామకాల్లో జరిగిన అన్యాయాలే ఈ ఉద్యమానికి మూలం.

1. 1953

   భాషా ప్రయుక్త రాష్ట్రాల ఏర్పాటుపై సిఫారసుల కోసం రాష్ట్రాల పునర్విభజన కమిషన్ నియమితమైంది.

2. 1956

   పెద్దమనుషుల ఒప్పందం ద్వారా తెలంగాణ రక్షణల హామీతో ఆంధ్ర రాష్ట్రం, తెలంగాణ విలీనమై ఆంధ్రప్రదేశ్ ఏర్పడింది.

3. 1969

   ప్రత్యేక తెలంగాణ సాధన లక్ష్యంతో తెలంగాణ ప్రజా సమితి పార్టీ ఏర్పడి ఉద్యమానికి నాయకత్వం వహించింది.

4. 1969

   ఉస్మానియా విశ్వవిద్యాలయంలో తెలంగాణ విద్యార్థుల కార్యాచరణ సమితి ఏర్పడి తొలిసారిగా ప్రత్యేక తెలంగాణ సాధనే లక్ష్యంగా ప్రకటించింది.

5. 1969

   తెలంగాణ ఉద్యమకారులపై సదాశివపేటలో పోలీసు కాల్పులు జరిగాయి; గాయపడిన 17 ఏళ్ల శంకర్ మరుసటి రోజు మరణించి ఉద్యమ తొలి అమరుడయ్యాడు.

6. 1969 జనవరి 5

   ఖమ్మం జిల్లా పాల్వంచ థర్మల్ స్టేషన్‌లో తెలంగాణ ఉద్యోగులు నిరసనకు దిగారు; 1969 తొలిదశ తెలంగాణ ఉద్యమానికి ఇదే నాంది.

7. 1969 జనవరి 9

   తెలంగాణ రక్షణల అమలు కోరుతూ ఖమ్మం గాంధీచౌక్ వద్ద విద్యార్థి నాయకుడు రవీంద్రనాథ్ నిరవధిక దీక్ష ప్రారంభించారు.

8. 1969 ఏప్రిల్ 12

   తెలంగాణ ఉద్యమ నేపథ్యంలో ఇరు ప్రాంతాల నేతలతో చర్చల అనంతరం ప్రధానమంత్రి ఎనిమిది సూత్రాల పథకాన్ని ప్రకటించారు.

9. 1971

   లోక్‌సభ ఎన్నికల్లో తెలంగాణ ప్రజా సమితి తెలంగాణలోని 14 పార్లమెంటు స్థానాలకు గాను 10 గెలుచుకుంది.

10. 1971 సెప్టెంబరు 30

    తెలంగాణ ఉద్యమ అనంతర పరిణామాల్లో పి.వి.నరసింహారావు ఆంధ్రప్రదేశ్ ముఖ్యమంత్రిగా నియమితులయ్యారు.

11. 1972

    ముల్కీ నిబంధనలను సుప్రీంకోర్టు సమర్థించడంతో కోస్తా, రాయలసీమ ప్రాంతాల్లో జై ఆంధ్ర ఉద్యమం మొదలై 110 రోజులు సాగింది.

12. 1973 సెప్టెంబరు 21

    తెలంగాణ, ఆంధ్ర ప్రాంతాల ఆందోళనల పునరావృతం నివారించేందుకు ఆరు సూత్రాల పథకంపై రాజకీయ ఒప్పందం కుదిరింది.

13. 1985 డిసెంబరు 30

    ఆరు సూత్రాల పథకం ఉల్లంఘనలను సరిదిద్దేందుకు ముఖ్యమంత్రి ఎన్.టి.రామారావు ప్రభుత్వం జీవో 610 జారీ చేసింది.

14. 1997

    ప్రత్యేక తెలంగాణ రాష్ట్రాన్ని కోరుతూ బీజేపీ రాష్ట్ర విభాగం తీర్మానం చేసింది.

15. 2000

    తెలంగాణకు మద్దతుగా కాంగ్రెస్ ఎమ్మెల్యేలు తెలంగాణ కాంగ్రెస్ లెజిస్లేటర్స్ ఫోరం ఏర్పాటు చేసి సోనియా గాంధీకి వినతిపత్రం సమర్పించారు.

16. 2001

    జీవో 610 అమలు ఉల్లంఘనలపై విచారణకు ప్రభుత్వం గిర్గ్లానీ కమిషన్‌ను నియమించింది.

17. 2001

    శాసనసభ ఉపసభాపతి పదవికి రాజీనామా చేసిన కె.చంద్రశేఖరరావు ప్రత్యేక తెలంగాణ లక్ష్యంతో తెలంగాణ రాష్ట్ర సమితి పార్టీని స్థాపించారు.

18. 2004

    ప్రత్యేక తెలంగాణ డిమాండ్ పరిశీలన హామీతో కాంగ్రెస్, టీఆర్ఎస్ ఎన్నికల పొత్తు కుదుర్చుకుని కేంద్ర, రాష్ట్ర ప్రభుత్వాల్లో భాగస్వాములయ్యాయి.

19. 2009 నవంబరు 29

    తెలంగాణ బిల్లు పెట్టాలని డిమాండ్ చేస్తూ టీఆర్ఎస్ అధినేత కె.చంద్రశేఖరరావు ఆమరణ నిరాహార దీక్ష ప్రారంభించారు.

20. 2009 డిసెంబరు 3

    తెలంగాణ మలిదశ ఉద్యమంలో స్వరాష్ట్రం కోసం ప్రాణత్యాగం చేసిన తొలి అమరుడిగా కాసోజు శ్రీకాంతాచారి నిలిచారు.

21. 2009 డిసెంబరు 9

    తెలంగాణ రాష్ట్ర ఏర్పాటు ప్రక్రియ ప్రారంభిస్తున్నట్లు కేంద్ర హోంమంత్రి చిదంబరం అధికారికంగా ప్రకటించారు.

22. 2009 డిసెంబరు 23

    రాష్ట్రంలోని అన్ని పార్టీల ఏకాభిప్రాయం వచ్చేవరకు తెలంగాణపై చర్యలు ఉండవని కేంద్రం ప్రకటించడంతో ఉద్యమం మళ్లీ భగ్గుమంది.

23. 2010 డిసెంబరు 16

    శ్రీకృష్ణ కమిటీ గడువుకు ముందు వరంగల్‌లో టీఆర్ఎస్ నిర్వహించిన బహిరంగ సభకు 26 లక్షల మందికి పైగా హాజరయ్యారు.

24. 2011 జనవరి 6

    తెలంగాణ అంశంపై 505 పేజీల శ్రీకృష్ణ కమిటీ నివేదికను కేంద్ర హోంశాఖ విడుదల చేసింది; విభజన రెండో ఉత్తమ ప్రత్యామ్నాయమని పేర్కొంది.

25. 2011 ఫిబ్రవరి 17

    తెలంగాణ సాధన కోసం మూడు లక్షల మంది ప్రభుత్వ ఉద్యోగుల భాగస్వామ్యంతో 16 రోజుల సహాయ నిరాకరణ ఉద్యమం ప్రారంభమైంది.

26. 2011 మార్చి 10

    తెలంగాణ జేఏసీ ఆధ్వర్యంలో హైదరాబాదు ట్యాంక్ బండ్ వద్ద మిలియన్ మార్చి జరిగింది; ఆంక్షలు దాటి సుమారు 50 వేల మంది చేరుకున్నారు.

27. 2011 సెప్టెంబరు 13

    తెలంగాణ వ్యాప్తంగా ఉద్యోగులు, ఉపాధ్యాయులు, న్యాయవాదులు, సింగరేణి కార్మికుల భాగస్వామ్యంతో సకల జనుల సమ్మె ప్రారంభమైంది.

28. 2011 అక్టోబరు 24

    తెలంగాణ సాధన కోసం 42 రోజుల పాటు సాగిన చరిత్రాత్మక సకల జనుల సమ్మె ముగిసింది.

29. 2012 సెప్టెంబరు 30

    తెలంగాణ సాధన కోసం హైదరాబాదు నెక్లెస్ రోడ్డుపై తెలంగాణ మార్చ్ జరిగింది; సుమారు రెండు లక్షల మంది ఉద్యమకారులు పాల్గొన్నారు.

30. 2013

    తెలంగాణ ఏర్పాటుకు అనుకూలంగా కాంగ్రెస్ ప్రకటన వెలువడగానే సీమాంధ్రలో సమైక్యాంధ్ర ఉద్యమం మళ్లీ రగిలింది.

31. 2013 జూలై 30

    ప్రత్యేక తెలంగాణ రాష్ట్ర ఏర్పాటుకు కాంగ్రెస్ వర్కింగ్ కమిటీ ఏకగ్రీవంగా తీర్మానం ఆమోదించింది.

32. 2013 అక్టోబరు 3

    తెలంగాణ రాష్ట్ర ఏర్పాటును కేంద్ర మంత్రివర్గం ఆమోదించింది; పదేళ్లపాటు హైదరాబాదు ఉమ్మడి రాజధానిగా ఉంటుందని ప్రకటించింది.

33. 2014 ఫిబ్రవరి 18

    తెలంగాణ రాష్ట్ర ఏర్పాటు బిల్లును లోక్‌సభ మూజువాణి ఓటుతో ఆమోదించింది.

34. 2014 ఫిబ్రవరి 20

    తెలంగాణ బిల్లుకు రాజ్యసభ ఆమోదం లభించడంతో ప్రత్యేక రాష్ట్ర ఏర్పాటుకు పార్లమెంటు ప్రక్రియ పూర్తయింది.

35. 2014 జూన్ 2

    దశాబ్దాల ఉద్యమం ఫలించి భారతదేశ 28వ రాష్ట్రంగా తెలంగాణ అవతరించింది; కె.చంద్రశేఖరరావు తొలి ముఖ్యమంత్రిగా బాధ్యతలు చేపట్టారు.