ఆంధ్ర రాష్ట్రం (Andhra Rashtram)
స్వతంత్ర భారతదేశంలో భాషా ప్రాతిపదికన ఏర్పడిన తొలి రాష్ట్రం ఆంధ్ర రాష్ట్రం; మద్రాసు రాష్ట్రంలోని 11 తెలుగు జిల్లాలు, బళ్లారి జిల్లాలోని మూడు తాలూకాలతో 1953 అక్టోబరు 1న కర్నూలు రాజధానిగా ఇది ఏర్పడింది. ప్రత్యేక రాష్ట్రం కోసం 58 రోజులు ఆమరణ నిరాహార దీక్ష చేసిన పొట్టి శ్రీరాములు 1952 డిసెంబరు 15 రాత్రి మద్రాసులో కన్నుమూయడంతో ఆంధ్ర ప్రాంతమంతటా ఆందోళనలు చెలరేగాయి; డిసెంబరు 19న ప్రధాని నెహ్రూ ఆంధ్ర రాష్ట్ర ఏర్పాటును ప్రకటించారు. టంగుటూరి ప్రకాశం తొలి ముఖ్యమంత్రిగా పనిచేసిన ఈ రాష్ట్రం 1956 నవంబరు 1న హైదరాబాదు రాష్ట్రంలోని తెలంగాణ ప్రాంతంతో కలిసి ఆంధ్రప్రదేశ్గా అవతరించింది. ఆ రోజును గుర్తుచేసుకుంటూ నవంబరు 1న ఆంధ్రప్రదేశ్ అవతరణ దినోత్సవం జరుపుకుంటారు. మూలం 1 మూలం 2 మూలం 3 మూలం 4 మూలం 5 మూలం 6 మూలం 7 మూలం 8 మూలం 9 మూలం 10
ఒక చూపులో
కాలక్రమం
-
1937
శ్రీబాగ్ ఒడంబడిక కుదిరింది; దీని ప్రకారమే తరువాత ఏర్పడిన ఆంధ్ర రాష్ట్రానికి కర్నూలు రాజధాని అయింది. మూలం 1 మూలం 2
-
1949
నెహ్రూ, పటేల్, పట్టాభి సీతారామయ్యల జేవీపీ కమిటీ మద్రాసు నగరం లేకుండా ఆంధ్ర రాష్ట్రంతో భాషా రాష్ట్రాల ఏర్పాటు ప్రారంభించవచ్చని సూచించింది; 1949 ఏప్రిల్లో కాంగ్రెస్ వర్కింగ్ కమిటీ ఆ నివేదికను ఆమోదించింది. మూలం 1 మూలం 2
-
1951
ప్రత్యేక ఆంధ్ర రాష్ట్రం కోసం స్వామి సీతారాం 1951లో ఆమరణ నిరాహార దీక్ష చేపట్టారు; సుమారు ఐదు వారాల తర్వాత వినోబా భావే విజ్ఞప్తితో దీక్ష విరమించారు. మూలం 1 మూలం 2
-
1952 అక్టోబరు 19
ప్రత్యేక ఆంధ్ర రాష్ట్ర సాధన కోసం పొట్టి శ్రీరాములు మద్రాసులోని బులుసు సాంబమూర్తి ఇంట్లో ఆమరణ నిరాహార దీక్ష ప్రారంభించారు. మూలం 1 మూలం 2 మూలం 3 మూలం 4
-
1952 డిసెంబరు 15
ఆంధ్ర రాష్ట్రం కోసం 58 రోజులు ఆమరణ నిరాహార దీక్ష చేసిన పొట్టి శ్రీరాములు మద్రాసులో రాత్రి తుదిశ్వాస విడిచారు; తెలుగునాట ఆందోళనలు పెల్లుబికాయి. మూలం 1 మూలం 2 మూలం 3 మూలం 4
-
1952 డిసెంబరు 19
మద్రాసు రాష్ట్రంలోని తెలుగు ప్రజల కోసం ప్రత్యేక రాష్ట్రం ఏర్పాటు చేస్తున్నట్లు ప్రధాని జవహర్లాల్ నెహ్రూ ప్రకటించారు. మూలం 1 మూలం 2 మూలం 3 మూలం 4
-
1952
పొట్టి శ్రీరాములు మరణవార్తతో మద్రాసు నుంచి విశాఖపట్నం వరకు ఆందోళనలు చెలరేగాయి; అనకాపల్లి, విజయవాడల్లో పోలీసు కాల్పుల్లో ఏడుగురు మరణించారు. మూలం 1 మూలం 2 మూలం 3
-
1953 అక్టోబరు 1
స్వతంత్ర భారతదేశంలో తొలి భాషా ప్రయుక్త రాష్ట్రంగా కర్నూలు రాజధానిగా ఆంధ్ర రాష్ట్రం అవతరించింది; టంగుటూరి ప్రకాశం తొలి ముఖ్యమంత్రి అయ్యారు. మూలం 1 మూలం 2 మూలం 3 మూలం 4
-
1953
ఆంధ్ర రాష్ట్ర ఏర్పాటుతో తలెత్తే ఆర్థిక, ఇతర అంశాలపై రాజస్థాన్ హైకోర్టు ప్రధాన న్యాయమూర్తి కె.ఎన్. వాంఛూ 1953 ఫిబ్రవరిలో కేంద్రానికి నివేదిక సమర్పించారు. మూలం 1 మూలం 2 మూలం 3
-
1953
ఆంధ్ర రాష్ట్ర చట్టాన్ని పార్లమెంటు ఆమోదించింది; మద్రాసు రాష్ట్రం నుంచి 11 తెలుగు జిల్లాల విభజనకు మార్గం సుగమమైంది. మూలం 1 మూలం 2 మూలం 3 మూలం 4
-
1953
ఆంధ్ర రాష్ట్రం ఏర్పడినప్పుడు టంగుటూరి ప్రకాశం ముఖ్యమంత్రిగా, సి.ఎం. త్రివేది గవర్నర్గా బాధ్యతలు చేపట్టారు. మూలం
-
1954
ఆంధ్ర రాష్ట్ర తొలి ముఖ్యమంత్రి టంగుటూరి ప్రకాశం ప్రభుత్వం 1954 నవంబరులో శాసనసభలో ఒక్క ఓటు తేడాతో అవిశ్వాస తీర్మానం నెగ్గడంతో పడిపోయింది. మూలం 1 మూలం 2
-
1955 సెప్టెంబరు 30
రాష్ట్రాల పునర్వ్యవస్థీకరణ (ఫజల్ అలీ) కమిషన్ నివేదిక సమర్పించింది; సుమారు 1961లో జరుగుతాయని భావించిన సాధారణ ఎన్నికల తర్వాత తెలంగాణ శాసనసభ మూడింట రెండొంతుల మెజారిటీతో కోరితే ఆంధ్రతో విలీనం చేయాలని సూచించింది. మూలం 1 మూలం 2 మూలం 3
-
1955
రాష్ట్రపతి పాలన అనంతరం జరిగిన 1955 ఆంధ్ర రాష్ట్ర శాసనసభ ఎన్నికల తర్వాత బెజవాడ గోపాలరెడ్డి ముఖ్యమంత్రి అయ్యారు. మూలం
-
1955
విశాలాంధ్ర విలీనంపై 1955లో హైదరాబాదు శాసనసభలో సభ్యులు తమ అభిప్రాయాలు తెలిపారు; అభిప్రాయం చెప్పినవారిలో అధికులు విలీనానికి మద్దతు పలికారు. మూలం
-
1956 నవంబరు 1
ఆంధ్ర రాష్ట్రం, హైదరాబాదు రాష్ట్రంలోని తెలంగాణ ప్రాంతం కలిసి తెలుగువారి ఉమ్మడి ఆంధ్రప్రదేశ్ రాష్ట్రం ఏర్పడింది. మూలం 1 మూలం 2 మూలం 3 మూలం 4
-
1956
తెలంగాణ నాయకత్వాన్ని ఒప్పించేందుకు ఇరు ప్రాంతాల నేతల మధ్య పెద్దమనుషుల ఒప్పందం కుదిరి ఆంధ్రప్రదేశ్ ఏర్పాటుకు దారితీసింది. మూలం 1 మూలం 2
-
2014 జూన్ 2
ఆంధ్రప్రదేశ్ పునర్వ్యవస్థీకరణతో తెలంగాణ, ఆంధ్రప్రదేశ్ వేర్వేరు రాష్ట్రాలుగా ఏర్పడ్డాయి; విశాలాంధ్ర ప్రయోగం ముగిసింది. మూలం 1 మూలం 2 మూలం 3
-
2019
రాష్ట్ర విభజన తర్వాత తొలిసారిగా 2019లో నవంబరు 1న అవతరణ దినోత్సవం జరపాలని ఆంధ్రప్రదేశ్ ప్రభుత్వం నిర్ణయించింది; 2014లో జూన్ 2ను అవతరణ దినంగా ఎంచుకున్నారు. మూలం
మూలాలు, లైసెన్సులు
- తెలుగు వికీపీడియా: ఆంధ్ర రాష్ట్రం
tewiki:ఆంధ్ర_రాష్ట్రం· CC BY-SA 4.0 - English Wikipedia: Andhra State
enwiki:Andhra_State· CC BY-SA 4.0 - AdvocateKhoj: Formation of Andhra State | Andhra State Act, 1953
web:advocatekhoj.com/library/bareacts/andhrastate/3.php - తెలుగు వికీపీడియా: పొట్టి శ్రీరాములు
tewiki:పొట్టి_శ్రీరాములు· CC BY-SA 4.0 - The Hindu: The martyr of Telugu statehood
web:web.archive.org/web/20030701130051/http://www.hindu.com/thehindu/mp/2002/11/11/stories/2002111101540200.htm - సాక్షి: అమరజీవి ఆత్మశోకం
web:sakshi.com/telugu-news/family/indian-freedom-fighter-potti-sreeramulu-2485103 - Deccan Chronicle: Wanchoo Committe report: New capital of Andhra Pradesh should be from Rayalseema area
web:deccanchronicle.com/140226/news-politics/article/wanchoo-committe-report-new-capital-andhra-pradesh-should-be-rayalseema - Deccan Chronicle: Tanguturi Prakasam Pantulu: An Incorruptible Politician, Brave Freedom Fighter
web:deccanchronicle.com/nation/in-other-news/240823/tanguturi-prakasam-pantulu-an-incorruptible-politician-brave-freedom.html - Akashvani News: President Droupadi Murmu Extends Greetings To Several States and UTs on Formation Day
web:newsonair.gov.in/president-droupadi-murmu-extends-greetings-to-several-states-and-uts-on-formation-day - Business Standard: AP to celebrate state formation day for 3 days from November 1
web:business-standard.com/article/pti-stories/ap-to-celebrate-state-formation-day-for-3-days-from-november-1-119103101490_1.html - The South First: 1937 Sribagh Pact takes centre stage as YSRCP aggressively pushes 3 capitals plan
web:thesouthfirst.com/andhrapradesh/1937-sribagh-pact-takes-centre-stage-as-ysrcp-aggressively-pushes-3-capitals-plan - Ministry of Home Affairs: Report of the States Reorganisation Commission
web:web.archive.org/web/20251206172611/https://www.mha.gov.in/sites/default/files/State%20Reorganisation%20Commisison%20Report%20of%201955_270614.pdf - The Hindu: The battle for Andhra
web:web.archive.org/web/20120114132230/http://www.hindu.com/mag/2003/03/30/stories/2003033000040300.htm - Sakshi Post: Potti Sriramulu, The Martyr Who Breathed Life Into Andhra
web:sakshipost.com/andhrapradesh/2019/10/31/potti-sriramulu-the-martyr-who-breathed-life-into-andhra - Supreme Court of India: Justice K.N. Wanchoo
web:sci.gov.in/judge/justice-k-n-wanchoo - AdvocateKhoj: Andhra State Act, 1953
web:advocatekhoj.com/library/bareacts/andhrastate/title.php - English Wikipedia: Tanguturi Prakasam
enwiki:Tanguturi_Prakasam· CC BY-SA 4.0 - English Wikipedia: States Reorganisation Commission
enwiki:States_Reorganisation_Commission· CC BY-SA 4.0 - Telangana Today: The Gentleman’s Agreement
web:telanganatoday.com/the-gentlemans-agreement