ప్రస్థానాలు
ఒక్కో జీవితం, ఒక్కో ఉద్యమం — తేదీల వారీగా.
జీవిత చరిత్రలు 80
- అంజలీదేవి
అభినవ సీతగా పేరుగాంచిన అంజలీదేవి తెలుగు, తమిళ చిత్రాల ప్రసిద్ధ నటి, నిర్మాత. లవకుశ చిత్రంలో సీత పాత్రతో తెలుగు ప్రేక్షకుల హృదయాల్లో శాశ్వత స్థానం సంపాదించారు. నటిగా వందలాది చిత్రాల్లో రాణించడంతో పాటు నిర్మాతగానూ పలు విజయవంతమైన చిత్రాలను అందించారు.
- అక్కినేని నాగార్జున
అక్కినేని నాగార్జున తెలుగు చిత్రసీమలో ప్రముఖ కథానాయకుడు, నిర్మాత; నటసామ్రాట్ అక్కినేని నాగేశ్వరరావు కుమారుడు. వంద చిత్రాలకు పైగా నటించి రెండు జాతీయ పురస్కారాలు, పలు నంది పురస్కారాలు అందుకున్నారు. అన్నపూర్ణ స్టూడియోస్ అధినేతగా సినీ నిర్మాణం, చలనచిత్ర విద్యా రంగాల్లోనూ కృషి చేస్తున్నారు.
- అక్కినేని నాగేశ్వరరావు
అక్కినేని నాగేశ్వరరావు నాటకరంగం నుంచి వెండితెరకు ఎదిగి ఏడు దశాబ్దాలకు పైగా తెలుగు సినిమాకు సేవలందించిన నటసామ్రాట్. దేవదాసు వంటి విషాద ప్రేమకథల నుంచి పౌరాణిక, చారిత్రక పాత్రల వరకు సుమారు 255 చిత్రాల్లో నటించి ప్రేక్షకుల మన్ననలు పొందారు. అన్నపూర్ణ స్టూడియోస్ స్థాపించి తెలుగు చిత్ర పరిశ్రమను మద్రాసు నుంచి హైదరాబాదుకు తరలించడంలో కీలక పాత్ర పోషించారు.
- అల్లు అర్జున్
అల్లు అర్జున్ తెలుగు చలనచిత్ర అగ్ర కథానాయకుడు, అద్భుత నృత్య కళాకారుడిగా పేరొందిన 'ఐకాన్ స్టార్'. నిర్మాత అల్లు అరవింద్ కుమారుడిగా జన్మించి ఆర్య, పుష్ప వంటి చిత్రాలతో దేశవ్యాప్తంగా అభిమానులను సంపాదించుకున్నారు. పుష్ప: ది రైజ్ చిత్రానికి జాతీయ ఉత్తమ నటుడు పురస్కారం గెలుచుకున్న తొలి తెలుగు హీరోగా చరిత్ర సృష్టించారు.
- అల్లూరి సీతారామరాజు
అల్లూరి సీతారామరాజు బ్రిటిష్ పాలనకు వ్యతిరేకంగా మన్యం గిరిజనులను కూడగట్టి సాయుధ పోరాటం సాగించిన మహా విప్లవ యోధుడు. రంప పితూరీగా పేరొందిన ఈ తిరుగుబాటులో గెరిల్లా యుద్ధ తంత్రాలతో బ్రిటిష్ సైన్యాన్ని గడగడలాడించారు. 'మన్యం వీరుడు'గా ప్రజల గుండెల్లో నిలిచిన ఆయన 27 ఏళ్ల వయసులోనే దేశం కోసం ప్రాణాలర్పించారు.
- ఆదుర్తి సుబ్బారావు
ఆదుర్తి సుబ్బారావు పౌరాణిక చిత్రాల హవా నడుస్తున్న కాలంలో సాంఘిక కథాచిత్రాలకు బాట వేసిన తెలుగు దర్శక దిగ్గజం. తోడికోడళ్ళు, మూగమనసులు, డాక్టర్ చక్రవర్తి వంటి చిత్రాలతో ఏడు జాతీయ పురస్కారాలు అందుకున్నారు. తొలి తెలుగు సాంఘిక రంగుల చిత్రం తేనెమనసులు ద్వారా కృష్ణను కథానాయకుడిగా పరిచయం చేశారు.
- ఉయ్యాలవాడ నరసింహారెడ్డి
ఉయ్యాలవాడ నరసింహారెడ్డి 1857 ప్రథమ స్వాతంత్ర్య సంగ్రామానికి పదేళ్ల ముందే బ్రిటిష్ ఈస్టిండియా కంపెనీ పాలనపై తిరుగుబాటు చేసిన రాయలసీమ పాలెగాడు. భరణం నిలిపివేత, రైతుల దోపిడీకి వ్యతిరేకంగా వేలాది మందిని కూడగట్టి పోరాడారు. రేనాటి సూర్యుడిగా కీర్తి పొందిన ఈ వీరుడి జీవితం ఆధారంగా సైరా నరసింహారెడ్డి సినిమా వచ్చింది.
- ఎం.ఎం.కీరవాణి
కోడూరి మరకతమణి కీరవాణి తెలుగు చలనచిత్ర సంగీత దర్శకుడు, గాయకుడు, గీత రచయిత. మూడు దశాబ్దాలకు పైగా సాగిన ప్రస్థానంలో తెలుగుతో పాటు తమిళ, హిందీ భాషల్లో వందకు పైగా చిత్రాలకు బాణీలు సమకూర్చారు. ఆర్ఆర్ఆర్ చిత్రంలోని నాటు నాటు పాటతో ఆస్కార్, గోల్డెన్ గ్లోబ్ గెలుచుకుని భారతీయ సినీ సంగీతానికి అంతర్జాతీయ గుర్తింపు తెచ్చారు.
సినిమా 1
- తెలుగు సినిమా
హైదరాబాదు కేంద్రంగా విలసిల్లుతున్న తెలుగు సినిమా పరిశ్రమను టాలీవుడ్ అని పిలుస్తారు. రఘుపతి వెంకయ్య నాయుడు వేసిన పునాదులపై మూకీల నుంచి టాకీలు, పౌరాణికాల నుంచి పాన్-ఇండియా చిత్రాల వరకు ఈ పరిశ్రమ ఎదిగింది. చిత్ర నిర్మాణ సంఖ్యలో దేశంలోనే అగ్రస్థానంలో నిలుస్తూ, బాహుబలి, RRR వంటి చిత్రాలతో ప్రపంచవ్యాప్త గుర్తింపు సాధించింది.
ఉద్యమాలు & సంఘటనలు 8
- ఆంధ్ర రాష్ట్రం
మద్రాసు రాష్ట్రం నుంచి తెలుగు మాట్లాడే జిల్లాలను వేరుచేసి 1953లో ఏర్పడిన ఆంధ్ర రాష్ట్రం స్వతంత్ర భారతదేశంలో తొలి భాషా ప్రయుక్త రాష్ట్రం. పొట్టి శ్రీరాములు ఆమరణ నిరాహార దీక్ష, ఆత్మార్పణ ఈ రాష్ట్ర సాధనకు మలుపు తిప్పాయి. కర్నూలు రాజధానిగా ఏర్పడిన ఈ రాష్ట్రం 1956లో తెలంగాణతో కలిసి ఉమ్మడి ఆంధ్రప్రదేశ్గా అవతరించింది.
- ఆంధ్రప్రదేశ్ విభజన
తెలంగాణ ఉద్యమ ఫలితంగా రూపొందిన ఆంధ్రప్రదేశ్ పునర్వ్యవస్థీకరణ చట్టం, 2014 ఉమ్మడి ఆంధ్రప్రదేశ్ను తెలంగాణ, ఆంధ్రప్రదేశ్ అనే రెండు రాష్ట్రాలుగా విడదీసింది. పార్లమెంటు ఉభయ సభల ఆమోదం, రాష్ట్రపతి ఆమోదముద్ర అనంతరం 2014 జూన్ 2న తెలంగాణ దేశంలో 29వ రాష్ట్రంగా ఆవిర్భవించింది. హైదరాబాద్ పదేళ్లపాటు ఉమ్మడి రాజధానిగా ఉండేలా, ఆస్తులు–అప్పుల పంపకాలకు మార్గదర్శకాలు ఇస్తూ ఈ చట్టం రూపొందింది.
- ఆపరేషన్ పోలో
హైదరాబాదు సంస్థానాన్ని భారతదేశంలో విలీనం చేసేందుకు 1948 సెప్టెంబరులో భారత ప్రభుత్వం చేపట్టిన సైనిక చర్యకు 'ఆపరేషన్ పోలో' అని పేరు. నిజాం స్వతంత్ర రాజ్య ప్రయత్నాలు, రజాకార్ల హింసాకాండ నేపథ్యంలో మొదలైన ఈ పోలీసు చర్య కేవలం ఐదు రోజుల్లో ముగిసింది. నిజాం లొంగిపోవడంతో హైదరాబాదు భారత్లో అంతర్భాగమైంది.
- కరోనా మహమ్మారి
2019 చివరిలో చైనాలోని వూహాన్ నగరంలో మొదలైన కోవిడ్-19, కొద్ది నెలల్లోనే ప్రపంచాన్ని స్తంభింపజేసిన మహమ్మారిగా మారింది. తొలి కేసు నుండి లాక్డౌన్లు, టీకా కార్యక్రమం వరకు — తేదీల వారీగా కరోనా చరిత్ర ఇది.
- తెలంగాణ ఉద్యమం
ఉమ్మడి ఆంధ్రప్రదేశ్ నుంచి తెలంగాణను ప్రత్యేక రాష్ట్రంగా ఏర్పాటు చేయాలని దాదాపు ఆరు దశాబ్దాల పాటు సాగిన మహోద్యమమే తెలంగాణ ఉద్యమం. 1969 తొలిదశ ఉద్యమం నుంచి 2001లో తెలంగాణ రాష్ట్ర సమితి ఆవిర్భావం, సకల జనుల సమ్మె, మిలియన్ మార్చి వంటి ఘట్టాల మీదుగా సాగిన ఈ పోరాటం 2014 జూన్ 2న తెలంగాణ రాష్ట్ర అవతరణతో ఫలించింది. నీళ్లు, నిధులు, నియామకాల్లో జరిగిన అన్యాయాలే ఈ ఉద్యమానికి మూలం.
- భారత స్వాతంత్ర్యోద్యమం
బ్రిటిష్ వలస పాలనను అంతం చేయడానికి భారత ఉపఖండంలో దాదాపు ఒక శతాబ్దం పాటు సాగిన మహా పోరాటమే భారత స్వాతంత్ర్యోద్యమం. 1857 సిపాయిల తిరుగుబాటు మొదలు గాంధీ నేతృత్వంలోని అహింసాయుత ఉద్యమాలు, విప్లవకారుల సాయుధ పోరాటాలు, నేతాజీ ఆజాద్ హింద్ ఫౌజ్ వరకు అనేక ధారలు ఈ ఉద్యమంలో కలిసి సాగాయి. ఈ సమష్టి కృషి ఫలితంగా 1947లో దేశానికి స్వాతంత్ర్యం లభించి, 1950లో భారత్ గణతంత్ర రాజ్యంగా అవతరించింది.
- భారతీయ అంతరిక్ష పరిశోధనా సంస్థ
భారతీయ అంతరిక్ష పరిశోధనా సంస్థ (ఇస్రో) బెంగళూరు కేంద్రంగా పనిచేసే భారత జాతీయ అంతరిక్ష సంస్థ. విక్రమ్ సారాభాయ్ దార్శనికతతో మొదలైన ఈ ప్రయాణం ఆర్యభట్ట నుంచి చంద్రయాన్-3, ఆదిత్య-ఎల్1 వరకు ఎన్నో మైలురాళ్లను సాధించింది. తక్కువ ఖర్చుతో నమ్మకమైన ప్రయోగాలు చేస్తూ ప్రపంచ అంతరిక్ష రంగంలో ఇస్రో అగ్రగామి సంస్థల్లో ఒకటిగా నిలిచింది.
- హైదరాబాదు
మూసీ నది ఒడ్డున కుతుబ్ షాహీ వంశస్థుడైన మహమ్మద్ కులీ కుతుబ్ షా స్థాపించిన హైదరాబాదు నాలుగు శతాబ్దాలకు పైగా చరిత్ర కలిగిన మహానగరం. నిజాంల పాలన, భారత్లో విలీనం, ఆంధ్రప్రదేశ్ తరువాత తెలంగాణ రాజధానిగా ఎదిగిన ప్రస్థానం ఈ నగర ప్రత్యేకత. చార్మినార్, గోల్కొండ వంటి చారిత్రక కట్టడాలతో పాటు నేడు ఐటీ, ఔషధ రంగాలకు ప్రధాన కేంద్రంగా హైదరాబాదు విరాజిల్లుతోంది.
క్రీడలు 7
- కరణం మల్లీశ్వరి
కరణం మల్లీశ్వరి ఆంధ్రప్రదేశ్కు చెందిన ప్రఖ్యాత వెయిట్లిఫ్టర్. 2000 సిడ్నీ ఒలింపిక్స్లో కాంస్యం గెలిచి ఒలింపిక్ పతకం సాధించిన తొలి భారతీయ మహిళగా చరిత్ర సృష్టించారు. ప్రపంచ ఛాంపియన్షిప్ టైటిళ్లతో పాటు ఖేల్ రత్న, పద్మశ్రీ వంటి అత్యున్నత పురస్కారాలు అందుకున్నారు.
- పి.వి. సింధు
పూసర్ల వెంకట సింధు హైదరాబాదుకు చెందిన ప్రఖ్యాత భారత బ్యాడ్మింటన్ క్రీడాకారిణి. ప్రపంచ బ్యాడ్మింటన్ ఛాంపియన్గా నిలిచిన ఏకైక భారతీయురాలైన ఆమె, రియోలో రజతం, టోక్యోలో కాంస్యం గెలిచి వరుసగా రెండు ఒలింపిక్ పతకాలు సాధించిన తొలి భారతీయ మహిళగా చరిత్ర సృష్టించింది. పద్మభూషణ్, పద్మశ్రీ, ఖేల్ రత్న వంటి అత్యున్నత పురస్కారాలు ఆమెను వరించాయి.
- మహమ్మద్ అజారుద్దీన్
మహమ్మద్ అజారుద్దీన్ హైదరాబాదుకు చెందిన మాజీ భారత క్రికెట్ కెప్టెన్, ప్రస్తుత రాజకీయ నాయకుడు. మణికట్టు బ్యాటింగ్ శైలికి పేరొందిన ఆయన తొలి మూడు టెస్టుల్లోనే మూడు శతకాలు సాధించి అరుదైన ఘనత నమోదు చేశారు. క్రికెట్ అనంతరం రాజకీయాల్లో అడుగుపెట్టి లోక్సభ సభ్యుడిగా, తెలంగాణ మంత్రిగా బాధ్యతలు నిర్వహించారు.
- మిథాలీ రాజ్
మిథాలీ రాజ్ హైదరాబాద్లో స్థిరపడిన భారత మహిళా క్రికెట్ దిగ్గజం, మాజీ కెప్టెన్. మహిళా అంతర్జాతీయ క్రికెట్లో అత్యధిక పరుగుల రికార్డు ఆమె సొంతం. రెండు వన్డే ప్రపంచ కప్ ఫైనల్స్లో భారత జట్టుకు సారథ్యం వహించిన ఏకైక మహిళా క్రికెటర్గా ప్రత్యేక గుర్తింపు పొందారు.
- వి.వి.యస్.లక్ష్మణ్
వి.వి.యస్. లక్ష్మణ్ హైదరాబాదుకు చెందిన ప్రఖ్యాత భారత క్రికెటర్. మణికట్టు మాయాజాలంతో సాగే ఆయన బ్యాటింగ్, ముఖ్యంగా ఆస్ట్రేలియాపై చేసిన చిరస్మరణీయ ఇన్నింగ్స్లు ఆయనకు ప్రత్యేక గుర్తింపు తెచ్చాయి. 2001 కోల్కతా టెస్టులో ఆయన చేసిన 281 పరుగులు భారత క్రికెట్ చరిత్రలో ఒక ఇతిహాసంగా నిలిచిపోయాయి.
- సానియా మీర్జా
సానియా మీర్జా హైదరాబాద్లో పెరిగిన ప్రఖ్యాత భారతీయ టెన్నిస్ క్రీడాకారిణి. డబుల్స్లో ప్రపంచ నంబర్ వన్ ర్యాంకు సాధించిన తొలి భారతీయురాలిగా ఆమె చరిత్ర సృష్టించి, మహిళల డబుల్స్, మిక్స్డ్ డబుల్స్ కలిపి ఆరు గ్రాండ్ స్లామ్ టైటిళ్లు గెలుచుకుంది. భారత మహిళా టెన్నిస్కు అంతర్జాతీయ గుర్తింపు తెచ్చిన ఆమె ఎందరో యువ క్రీడాకారిణులకు స్ఫూర్తిగా నిలిచింది.
- సైనా నెహ్వాల్
సైనా నెహ్వాల్ హైదరాబాద్ కేంద్రంగా ఎదిగిన భారత స్టార్ బ్యాడ్మింటన్ క్రీడాకారిణి. 2012 లండన్ ఒలింపిక్స్లో కాంస్యం గెలిచి ఒలింపిక్ పతకం సాధించిన తొలి భారత షట్లర్గా నిలిచారు. ప్రపంచ నంబర్ వన్ ర్యాంకుకు చేరిన తొలి భారతీయ మహిళా బ్యాడ్మింటన్ క్రీడాకారిణిగా దేశంలో ఈ క్రీడకు కొత్త ఊపు తెచ్చారు.