తెలుగు సినిమా (Telugu Cinema)
హైదరాబాదు కేంద్రంగా విలసిల్లుతున్న తెలుగు సినిమా పరిశ్రమను టాలీవుడ్ అని పిలుస్తారు. రఘుపతి వెంకయ్య నాయుడు వేసిన పునాదులపై మూకీల నుంచి టాకీలు, పౌరాణికాల నుంచి పాన్-ఇండియా చిత్రాల వరకు ఈ పరిశ్రమ ఎదిగింది. 2005, 2006, 2008 సంవత్సరాల్లో దేశంలోనే అత్యధిక చిత్రాలను నిర్మించిన ఈ పరిశ్రమ, బాహుబలి, RRR వంటి చిత్రాలతో ప్రపంచవ్యాప్త గుర్తింపు సాధించింది. మూలం
ఒక చూపులో
- అంశం
- తెలుగు సినిమా మూలం
కాలక్రమం
-
1921
రఘుపతి వెంకయ్య నాయుడు తన కుమారుడు రఘుపతి సూర్యప్రకాష్తో కలిసి 'భీష్మ ప్రతిజ్ఞ' అనే మూకీ చిత్రాన్ని నిర్మించారు. మూలం 1 మూలం 2
-
1921
ఆంధ్రలో తొలి సినిమా హాలు 'మారుతీ సినిమా'ను విజయవాడలో పోతిన శ్రీనివాసరావు నెలకొల్పారు. మూలం
-
1931 సెప్టెంబరు 15
తెలుగు టాకీ 'భక్త ప్రహ్లాద' నిర్మాణం పూర్తయింది; ఈ రోజును 'తెలుగు సినిమా దినోత్సవం'గా జరుపుకుంటారు. మూలం
-
1931
హెచ్.ఎమ్.రెడ్డి దర్శకత్వంలో వచ్చిన 'కాళిదాస్' పూర్తి తెలుగు సంభాషణలతో తొలి తెలుగు టాకీగా పరిగణన పొందింది. మూలం
-
1932
హెచ్.ఎమ్.రెడ్డి దర్శకత్వం వహించిన తెలుగు టాకీ 'భక్త ప్రహ్లాద' సెన్సార్ ప్రక్రియను పూర్తి చేసుకుంది. మూలం
-
1932
పాటలు, సంభాషణలు పూర్తిగా తెలుగులోనే ఉన్న 'భక్త ప్రహ్లాద' చిత్రం బొంబాయిలో విడుదలైంది. మూలం 1 మూలం 2
-
1932
'భక్త ప్రహ్లాద' బొంబాయి విడుదల తరువాత మద్రాసులో ప్రేక్షకుల ముందుకు వచ్చింది. మూలం
-
1934
రెండవ వెనిస్ చిత్రోత్సవంలో సి.పుల్లయ్య 'సావిత్రి'కి గౌరవ డిప్లొమా లభించింది. మూలం
-
1934
సి.పుల్లయ్య దర్శకత్వంలో వచ్చిన 'లవకుశ' తెలుగు సినిమా పరిశ్రమకు తొలి భారీ వాణిజ్య విజయాన్ని అందించింది. మూలం
-
1935
'సతీ అనసూయ' చిత్రాన్ని నిర్మించి దాసరి కోటిరత్నం తెలుగు సినిమా పరిశ్రమ తొలి మహిళా నిర్మాతగా నిలిచారు. మూలం
-
1936
ఆంధ్రలో తొలి ఫిల్మ్ స్టూడియో 'దుర్గా సినీటోన్'ను రాజమండ్రిలో నిడమర్తి సూరయ్య స్థాపించారు. మూలం
-
1936
పౌరాణిక, జానపద చిత్రాలకు భిన్నంగా ఆధునిక నేపథ్యంతో వచ్చిన తొలి తెలుగు చిత్రం 'ప్రేమ విజయం' విడుదలైంది. మూలం
-
1939
జమీందారీ వ్యవస్థపై రైతుల తిరుగుబాటును చూపిన 'రైతు బిడ్డ' విడుదలైంది; తరువాత బ్రిటిష్ ప్రభుత్వం ఆ ప్రాంతంలో దానిని నిషేధించింది. మూలం
-
1940
భారతీయ సినీ ప్రపంచాన్ని తెరపై చూపిన తొలి భారతీయ చిత్రంగా వై.వి.రావు దర్శకత్వంలోని తెలుగు సినిమా 'విశ్వమోహిని' నిలిచింది. మూలం
-
1948
నిర్మాత మూలా నారాయణస్వామి అప్పుల్లో ఉన్న వాహినీ స్టూడియోస్ను బి.నాగిరెడ్డి, చక్రపాణిల విజయా ప్రొడక్షన్స్కు లీజుకు ఇవ్వడంతో, ఆ రెండూ కలిసి చెన్నైలో విజయ వాహినీ స్టూడియోస్ ఏర్పడింది. మూలం
-
1949
'కీలు గుర్రం' విడుదలైంది; తమిళంలోకి డబ్ అయిన తొలి తెలుగు చిత్రం ఇదే, అక్కడ 'మాయ కుదిరై' పేరుతో విడుదలైంది. మూలం
-
1952 జనవరి 24
బొంబాయిలో జరిగిన తొలి భారత అంతర్జాతీయ చలన చిత్రోత్సవంలో ప్రదర్శితమైన తొలి దక్షిణ భారత చిత్రంగా తెలుగు సినిమా 'పాతాళ భైరవి' చరిత్ర సృష్టించింది. మూలం
-
1953 మార్చి 14
తెలుగు చిత్రం 'మల్లీశ్వరి' చైనీస్ సబ్టైటిళ్లతో 13 ప్రింట్లతో చైనాలోని బీజింగ్లో విడుదలైంది. మూలం
-
1956
హైదరాబాదులో తొలి ఫిల్మ్ స్టూడియో అయిన సారథి స్టూడియోస్ ఏర్పాటుతో తెలుగు సినిమా పరిశ్రమ తరలింపునకు బీజం పడింది. మూలం
-
1956
ఎల్.వి.ప్రసాద్ చెన్నైలో ప్రసాద్ స్టూడియోస్ను స్థాపించారు. మూలం
-
1957 ఏప్రిల్ 28
తెలుగు చిత్రం 'తెనాలి రామకృష్ణ' (1956) 4వ జాతీయ చలనచిత్ర పురస్కారాల్లో ఉత్తమ చిత్రానికి ఇచ్చే ఆల్ ఇండియా సర్టిఫికేట్ ఆఫ్ మెరిట్ అందుకుంది. మూలం
-
1959
పూర్తిగా హైదరాబాదులో చిత్రీకరించిన తొలి తెలుగు సినిమా 'మా ఇంటి మహాలక్ష్మి' విడుదలైంది. మూలం
-
1964
జకార్తాలో జరిగిన మూడవ ఆఫ్రో-ఆసియా చిత్రోత్సవంలో తెలుగు చిత్రం 'నర్తనశాల' మూడు అవార్డులు సాధించింది; ఎస్.వి.రంగారావుకు ఉత్తమ నటుడి పురస్కారం దక్కింది (ఎస్.వి.రంగారావు ఆంగ్ల వికీపీడియా వ్యాసం ఈ పురస్కారాన్ని ప్రధాన పాఠ్యంలో 1964కు, అంతర్జాతీయ గౌరవాల జాబితాలో 1963కు చెందినదిగా పేర్కొంటుంది). మూలం 1 మూలం 2
-
1976
అక్కినేని నాగేశ్వరరావు హైదరాబాదులోని బంజారా హిల్స్లో అన్నపూర్ణ స్టూడియోస్ను స్థాపించారు (తెలుగు వికీపీడియా అక్కినేని నాగేశ్వరరావు వ్యాసం స్థాపనను 1975గా పేర్కొంటుంది). మూలం 1 మూలం 2
-
1981
కె.విశ్వనాథ్ దర్శకత్వం వహించిన 'శంకరాభరణం' ఫ్రాన్స్లోని బెజాన్సన్ చిత్రోత్సవంలో ప్రజల బహుమతి గెలుచుకుంది. మూలం
-
1989
రామ్ గోపాల్ వర్మ దర్శకత్వంలో వచ్చిన 'శివ' తెలుగు సినిమాకు స్టెడీక్యామ్, కొత్త సౌండ్ రికార్డింగ్ పద్ధతులను పరిచయం చేసిన చిత్రంగా పేరు పొందింది; దీనిని తెలుగు సినిమా ట్రెండ్ సెట్టర్గా విస్తృతంగా పరిగణిస్తారు. మూలం 1 మూలం 2
-
1992
చిరంజీవి నటించిన 'ఘరానా మొగుడు' పంపిణీదారుల వాటాగా పది కోట్ల రూపాయలకు పైగా వసూలు చేసిన తొలి తెలుగు చిత్రంగా నిలిచింది. మూలం
-
2005 ఆగస్టు 11
తెలుగు చిత్రం 'అతడు' అమెరికాలో తొలి ప్రదర్శన నార్త్ బెర్గెన్లోని సినీ ప్లాజా 13 థియేటర్లో జరిగింది. మూలం
-
2005 ఆగస్టు 19
తెలుగు చిత్రం 'అతడు'కు అమెరికాలోని కనెక్టికట్లో ప్రత్యేక ప్రదర్శన జరిగింది; డిమాండ్ మేరకు అదనపు షో వేశారు. మూలం
-
2006
2006లో 245 తెలుగు చిత్రాలు నిర్మితమయ్యాయి; ఆ ఏడాది దేశంలో ఇదే అత్యధికం. మూలం
-
2016
నేపథ్య గాయని పి.సుశీల భారతీయ భాషల్లో అత్యధిక పాటలు పాడినందుకు గిన్నీస్ ప్రపంచ రికార్డుల్లో చోటు సాధించారు. మూలం 1 మూలం 2
-
2017
తెలుగు చిత్రం 'బాహుబలి 2' భారతీయ సినిమాకు 1000 కోట్ల క్లబ్ను పరిచయం చేసింది. మూలం
-
2018 జూన్ 27
44వ శాటర్న్ అవార్డుల్లో తెలుగు చిత్రం 'బాహుబలి 2' ఉత్తమ అంతర్జాతీయ చిత్రం పురస్కారం గెలుచుకుంది. మూలం 1 మూలం 2
-
2022 జూన్ 1
'#encoRRRe' పేరిట తెలుగు చిత్రం 'RRR'ను అమెరికాలోని 100కు పైగా థియేటర్లలో ఒకే రాత్రి ప్రత్యేకంగా ప్రదర్శించారు. మూలం
-
2022
సమతామూర్తి విగ్రహావిష్కరణ సందర్భంగా తెలుగు సినిమా వెండితెరపై అద్భుతాలు సృష్టిస్తోందని ప్రధాని నరేంద్ర మోదీ ప్రశంసించారు. మూలం
-
2023
తెలుగు చిత్రం 'RRR'లోని 'నాటు నాటు' పాట ఉత్తమ ఒరిజినల్ గీతంగా గోల్డెన్ గ్లోబ్, ఆస్కార్ పురస్కారాలు సాధించింది; ఈ రెండు పురస్కారాలు అందుకున్న తొలి భారతీయ గీతం ఇదే. మూలం
-
2024
156 చిత్రాల్లో 24,000కు పైగా నృత్య కదలికలకు చిరంజీవి గిన్నీస్ రికార్డు పొందారు; అదే ఏడాది పద్మ విభూషణ్ వరించింది. మూలం
-
2024
తెలుగు చిత్రం 'కల్కి 2898 ఎడి' భారతదేశ చరిత్రలోనే అత్యంత ఖరీదైన సినిమాగా నిలిచింది. మూలం
మూలాలు, లైసెన్సులు
- తెలుగు వికీపీడియా: తెలుగు సినిమా
tewiki:తెలుగు_సినిమా· CC BY-SA 4.0 - తెలుగు వికీపీడియా: తెలుగు సినిమా
tewiki:తెలుగు_సినిమా:revision:4968455· CC BY-SA 4.0 - English Wikipedia: Telugu cinema
enwiki:Telugu_cinema· CC BY-SA 4.0 - English Wikipedia: Bhakta Prahlada (1932 film)
enwiki:Bhakta_Prahlada_(1932_film)· CC BY-SA 4.0 - English Wikipedia: 2nd Venice International Film Festival
enwiki:2nd_Venice_International_Film_Festival· CC BY-SA 4.0 - English Wikipedia: Vijaya Vauhini Studios
enwiki:Vijaya_Vauhini_Studios· CC BY-SA 4.0 - English Wikipedia: 4th National Film Awards
enwiki:4th_National_Film_Awards· CC BY-SA 4.0 - English Wikipedia: S. V. Ranga Rao
enwiki:S._V._Ranga_Rao· CC BY-SA 4.0 - English Wikipedia: Annapurna Studios
enwiki:Annapurna_Studios· CC BY-SA 4.0 - తెలుగు వికీపీడియా: అక్కినేని నాగేశ్వరరావు
tewiki:అక్కినేని_నాగేశ్వరరావు· CC BY-SA 4.0 - English Wikipedia: Shiva (1989 Telugu film)
enwiki:Shiva_(1989_Telugu_film)· CC BY-SA 4.0 - English Wikipedia: Gharana Mogudu
enwiki:Gharana_Mogudu· CC BY-SA 4.0 - English Wikipedia: Athadu
enwiki:Athadu· CC BY-SA 4.0 - English Wikipedia: P. Susheela
enwiki:P._Susheela· CC BY-SA 4.0 - The News Minute: Singer P Susheela enters Guinness for record number of songs in multiple languages
web:thenewsminute.com/article/singer-p-susheela-enters-guinness-record-number-songs-multiple-languages-40931 - English Wikipedia: 44th Saturn Awards
enwiki:44th_Saturn_Awards· CC BY-SA 4.0 - English Wikipedia: RRR
enwiki:RRR· CC BY-SA 4.0 - English Wikipedia: Naatu Naatu
enwiki:Naatu_Naatu· CC BY-SA 4.0 - English Wikipedia: Chiranjeevi
enwiki:Chiranjeevi· CC BY-SA 4.0