జీవిత చరిత్రలు

గిడుగు వెంకట రామమూర్తి (Gidugu)

1863 – 1940

గిడుగు వెంకట రామమూర్తి తెలుగు వాడుక భాషా ఉద్యమ పితామహుడిగా ప్రసిద్ధి చెందిన భాషా శాస్త్రవేత్త, సంఘ సంస్కర్త. గ్రాంథిక భాష స్థానంలో ప్రజల వ్యావహారిక భాషను గ్రంథ రచనకు, విద్యా బోధనకు తేవడానికి జీవితాంతం పోరాడారు. సవరల కోసం లిపి, వ్యాకరణం, నిఘంటువులు రూపొందించిన ఆయన జయంతి ఆగస్టు 29ను తెలుగు భాషా దినోత్సవంగా జరుపుకుంటున్నాం. మూలం

• జయంతి ఆగస్టు 29 →
• వర్ధంతి జనవరి 22 →

కాలక్రమం

1. 1863 ఆగస్టు 29

   వాడుక భాషా ఉద్యమ పితామహుడు గిడుగు వెంకట రామమూర్తి శ్రీకాకుళం సమీపంలోని పర్వతాలపేటలో జన్మించారు. మూలం

2. 1879

   గిడుగు రామమూర్తి విజయనగరంలో మెట్రిక్యులేషన్ పరీక్షలో ఉత్తీర్ణులయ్యారు; గురజాడ అప్పారావు ఆయన సహాధ్యాయి. మూలం

3. 1880

   గిడుగు రామమూర్తి పర్లాకిమిడి రాజావారి పాఠశాలలో చరిత్ర బోధించే అధ్యాపకుడిగా చేరారు. మూలం

4. 1896

   గిడుగు రామమూర్తి ప్రైవేటుగా చదివి బి.ఏ. పట్టా పొందారు; చరిత్రలో రాష్ట్రంలో రెండో ర్యాంకు సాధించారు. మూలం

5. 1911

   ముప్ఫై ఏళ్ళ పదవీకాలం పూర్తి చేసుకుని గిడుగు రామమూర్తి అధ్యాపక పదవి నుంచి స్వచ్ఛందంగా విరమించారు. మూలం

6. 1913

   సవరల విద్యాభివృద్ధికి చేసిన కృషికి మద్రాసు ప్రభుత్వం గిడుగు రామమూర్తికి రావు సాహెబ్ బిరుదు ఇచ్చింది. మూలం

7. 1919 ఫిబ్రవరి 28

   రాజమహేంద్రవరంలో కందుకూరి అధ్యక్షతన, గిడుగు రామమూర్తి కార్యదర్శిగా వర్తమానాంధ్ర భాషా ప్రవర్తక సమాజం స్థాపితమైంది. మూలం

8. 1919

   వ్యావహారిక భాషోద్యమ ప్రచారం కోసం గిడుగు రామమూర్తి 'తెలుగు' అనే మాసపత్రికను స్థాపించారు. మూలం

9. 1924

   గిడుగు కృషి ఫలితంగా కాకినాడలోని ఆంధ్ర సాహిత్య పరిషత్తు వ్యావహారిక భాషా నిషేధాన్ని అధికారికంగా ఎత్తివేసింది. మూలం

10. 1925

    తణుకులో జరిగిన ఆంధ్ర సాహిత్య పరిషత్తు సభలో గిడుగు రామమూర్తి నాలుగు గంటలు ప్రసంగించి తన వాదానికి అనుకూలంగా తీర్మానం చేయించారు. మూలం

11. 1931

    గిడుగు రామమూర్తి ఇంగ్లీషులో రూపొందించిన సవర భాషా వ్యాకరణాన్ని మద్రాసు ప్రభుత్వం ప్రచురించింది. మూలం

12. 1933

    ఆయన సేవలకు గాను బ్రిటిష్ ప్రభుత్వం 1933 నూతన సంవత్సర గౌరవాల్లో గిడుగు రామమూర్తికి కైజర్-ఇ-హింద్ పతకాన్ని (ప్రథమ శ్రేణి) ప్రదానం చేసింది (తెలుగు వికీపీడియా వ్యాసం సవర భాషా విభాగంలో దీనిని 1934గా పేర్కొంటుంది). మూలం 1 మూలం 2 మూలం 3

13. 1933

    గిడుగు రామమూర్తి సప్తతి మహోత్సవాన్ని అభిమానులు రాజమహేంద్రవరంలో ఘనంగా జరిపి వ్యాస సంగ్రహాన్ని సమర్పించారు. మూలం

14. 1936

    పర్లాకిమిడిని ఒడిషాలో కలపడాన్ని నిరసిస్తూ గిడుగు రామమూర్తి ఆ ఊరు విడిచి రాజమహేంద్రవరం చేరి శేషజీవితం అక్కడే గడిపారు. మూలం

15. 1938

    ఆంధ్ర విశ్వకళాపరిషత్తు గిడుగు రామమూర్తిని కళాప్రపూర్ణ బిరుదుతో గౌరవించింది. మూలం

16. 1938

    గిడుగు రామమూర్తి రూపొందించిన సవర-ఇంగ్లీషు నిఘంటువును మద్రాసు ప్రభుత్వం అచ్చువేసింది. మూలం

17. 1940 జనవరి 22

    తెలుగు వాడుక భాషోద్యమ మూలపురుషుడు గిడుగు వెంకట రామమూర్తి కన్నుమూశారు. మూలం

18. 1940

    గిడుగు రామమూర్తి ప్రజామిత్ర కార్యాలయంలో పత్రికా సంపాదకులకు వ్యావహారిక భాషపై తన తుది విన్నపం వినిపించారు. మూలం