జీవిత చరిత్రలు

గురజాడ అప్పారావు (Gurajada)

1862 – 1915

మహాకవి గురజాడ అప్పారావు (1862–1915) ఆధునిక తెలుగు సాహిత్యానికి దారి చూపిన నాటకకర్త, కవి, సంఘ సంస్కర్త. కన్యాశుల్కం దురాచారాన్ని ఎండగడుతూ పూర్తిగా వాడుక భాషలో ఆయన రాసిన 'కన్యాశుల్కం' నాటకం 1892లో తొలిసారి ప్రదర్శితమై 1897లో అచ్చయింది; సవరించిన రెండో కూర్పు 1909లో వెలువడింది. గిడుగు రామమూర్తితో కలిసి వ్యావహారిక భాషోద్యమంలో పోరాడిన ఆయన, తానే రూపొందించిన ఛందస్సులో 'ముత్యాల సరాలు' రాశారు. 'దేశమును ప్రేమించుమన్నా' గీతంలోని 'దేశమంటే మట్టి కాదోయ్, దేశమంటే మనుషులోయ్' అనే ఆయన మాటలను 2025-26 కేంద్ర బడ్జెట్ ప్రసంగంలోనూ ఉటంకించారు. ఆయన జయంతి సెప్టెంబర్ 21ని ఏటా రాష్ట్ర పండుగగా నిర్వహించాలని ఆంధ్రప్రదేశ్ ప్రభుత్వం 2026లో ఉత్తర్వులు ఇచ్చింది. మూలం 1 మూలం 2 మూలం 3 మూలం 4 మూలం 5 మూలం 6 మూలం 7 మూలం 8

• జయంతి సెప్టెంబరు 21 →
• వర్ధంతి నవంబరు 30 →

కాలక్రమం

1. 1862 సెప్టెంబరు 21

   మహాకవి గురజాడ అప్పారావు విశాఖ జిల్లా రాయవరంలో మేనమామ ఇంట జన్మించారు. మూలం 1 మూలం 2 మూలం 3 మూలం 4

2. 1882

   గురజాడ అప్పారావు మెట్రిక్యులేషన్ పరీక్షలో ఉత్తీర్ణులయ్యారు. మూలం 1 మూలం 2

3. 1884

   గురజాడ అప్పారావు ఎఫ్.ఎ పూర్తి చేసి ఎం.ఆర్. ఉన్నత పాఠశాలలో ఉపాధ్యాయుడిగా చేరారు. మూలం 1 మూలం 2

4. 1885

   గురజాడ అప్పారావుకు అప్పల నరసమ్మతో వివాహం జరిగింది. మూలం 1 మూలం 2

5. 1887

   విజయనగరంలో జరిగిన కాంగ్రెస్ పార్టీ సమావేశంలో గురజాడ అప్పారావు తొలిసారి ప్రసంగించారు. మూలం 1 మూలం 2

6. 1889

   గురజాడ అప్పారావు ఆనంద గజపతి డిబేటింగ్ క్లబ్బుకు ఉపాధ్యక్షుడిగా ఎన్నికయ్యారు. మూలం 1 మూలం 2

7. 1891

   విజయనగర సంస్థాన శాసన పరిశోధకుడిగా గురజాడ అప్పారావు నియమితులయ్యారు. మూలం 1 మూలం 2

8. 1892

   గురజాడ అప్పారావు రచించిన 'కన్యాశుల్కం' నాటకం తొలిసారి ప్రదర్శితమై గొప్ప పేరు తెచ్చుకుంది. మూలం 1 మూలం 2 మూలం 3

9. 1896

   గురజాడ అప్పారావు ప్రకాశిక అనే పత్రికను ప్రారంభించారు. మూలం

10. 1897

    గురజాడ 'కన్యాశుల్కం' తొలి కూర్పు మద్రాసులో ప్రచురితమైంది; ఆయన దాన్ని మహారాజా ఆనంద గజపతికి అంకితమిచ్చారు. మూలం 1 మూలం 2 మూలం 3 మూలం 4

11. 1906

    పాఠశాల చదువుల్లో వాడుక భాషను ప్రవేశపెట్టేందుకు ఏర్పడిన సంఘంలో గిడుగు రామమూర్తితో పాటు గురజాడ అప్పారావు ప్రధాన సభ్యులయ్యారు. మూలం 1 మూలం 2

12. 1907

    తాను విశ్రాంతి తీసుకున్న నీలగిరి కొండల అందాలను వర్ణిస్తూ గురజాడ అప్పారావు 'నీలగిరి పాటలు' రాశారు. మూలం 1 మూలం 2

13. 1909

    గురజాడ అప్పారావు నీలగిరి కొండల్లో విశ్రాంతి సమయంలో 'కన్యాశుల్కం' నాటకాన్ని తిరగరాసి రెండవ కూర్పు వెలువరించారు. మూలం 1 మూలం 2

14. 1910

    గురజాడ అప్పారావు సుప్రసిద్ధ దేశభక్తి గీతం 'దేశమును ప్రేమించుమన్నా' రచించారు. మూలం 1 మూలం 2

15. 1910

    గురజాడ అప్పారావు తానే రూపొందించిన మాత్రా ఛందస్సులో 'ముత్యాల సరాలు', 'కాసులు' గేయాలు రాశారు. మూలం 1 మూలం 2 మూలం 3

16. 1911

    గురజాడ అప్పారావు మద్రాసు విశ్వవిద్యాలయం బోర్డ్ ఆఫ్ స్టడీస్ సభ్యుడిగా నియమితులై, మిత్రులతో కలిసి ఆంధ్ర సాహిత్య పరిషత్తు ప్రారంభించారు. మూలం 1 మూలం 2 మూలం 3

17. 1912

    గురజాడ అప్పారావు 'కన్యక' గేయ కావ్యాన్ని రాశారు. మూలం 1 మూలం 2 మూలం 3

18. 1913

    గురజాడ అప్పారావు పదవీ విరమణ చేశారు; మద్రాసు విశ్వవిద్యాలయం ఆయనను ఫెలోషిప్‌తో గౌరవించింది. మూలం 1 మూలం 2

19. 1914

    మద్రాసు విశ్వవిద్యాలయం గ్రాంథిక భాషకే మొగ్గు చూపడాన్ని వ్యతిరేకిస్తూ గురజాడ అప్పారావు తన 'అసమ్మతి పత్రం' సమర్పించారు. మూలం 1 మూలం 2

20. 1915 నవంబరు 30

    కన్యాశుల్కం నాటక కర్త, అభ్యుదయ కవితా పితామహుడు గురజాడ అప్పారావు కన్నుమూశారు. మూలం 1 మూలం 2 మూలం 3 మూలం 4

21. 1955 మార్చి 13

    గురజాడ కన్యాశుల్కం రచనపై జయంతి కుమారస్వామి ఆంధ్రపత్రికలో రాసిన వ్యాసంతో పెద్ద వివాదం చెలరేగింది. మూలం

22. 2012 సెప్టెంబరు 21

    గురజాడ అప్పారావు 150వ జయంతి సందర్భంగా ఆయన సమగ్ర రచనల సంపుటం 'గురుజాడలు' తొలి ముద్రణ వెలువడింది. మూలం 1 మూలం 2 మూలం 3

23. 2025

    కేంద్ర బడ్జెట్ 2025-26 ప్రసంగంలో ఆర్థిక మంత్రి నిర్మలా సీతారామన్ గురజాడ అప్పారావు 'దేశమంటే మట్టి కాదోయ్, దేశమంటే మనుషులోయ్' మాటలను ఉటంకించారు. మూలం 1 మూలం 2

24. 2026

    గురజాడ అప్పారావు జయంతి సెప్టెంబర్ 21ని ఏటా రాష్ట్ర పండుగగా నిర్వహించాలని ఆంధ్రప్రదేశ్ ప్రభుత్వం ఉత్తర్వులు ఇచ్చింది. మూలం 1 మూలం 2